بروملین؛ ترکیبی طبیعی با پتانسیل ضدالتهابی و ضدویروسی در حمایت از سیستم ایمنی

بروملین (Bromelain) نام مجموعه‌ای از آنزیم‌های پروتئولیتیک، عمدتاً از خانواده پروتئازهای سیستئینی، است که به‌طور طبیعی در گیاه آناناس (Ananas comosus) وجود دارد. اگرچه بروملین از میوه و ساقه آناناس قابل استخراج است، بیشتر فرآورده‌های تجاری از ساقه تهیه می‌شوند. مطالعات طی سال‌های اخیر نشان داده‌اند که عملکرد بروملین فراتر از کمک به هضم پروتئین‌هاست و این ترکیب می‌تواند دارای خواص ضدالتهابی و تعدیل‌کننده پاسخ ایمنی باشد.^[۱][۲]

به همین دلیل، موضوع بروملین و سیستم ایمنی به یکی از حوزه‌های مورد توجه در پژوهش‌های مربوط به التهاب و پاسخ ایمنی تبدیل شده است. برای تفسیر صحیح این شواهد باید میان اثرات ضدالتهابی بررسی‌شده در مطالعات انسانی و یافته‌های ضدویروسی که عمدتاً هنوز آزمایشگاهی و پیش‌بالینی هستند، تفاوت قائل شد.

بروملین و تنظیم التهاب

التهاب یکی از ابزارهای اصلی سیستم ایمنی برای مقابله با عفونت و آسیب بافتی است؛ با این حال، تولید بیش از حد یا طولانی‌مدت واسطه‌های التهابی می‌تواند خود به بافت‌ها آسیب برساند. بنابراین، عملکرد مطلوب سیستم ایمنی تنها به «فعال‌تر شدن» آن وابسته نیست، بلکه به تنظیم متعادل پاسخ التهابی نیز نیاز دارد.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مورد مطالعه بروملین، توانایی آن در تعدیل مسیرهای التهابی است. در مطالعات سلولی، بروملین توانسته است تولید سیتوکین‌های پیش‌التهابی مهمی مانند TNF-α، IL-1β و IL-6 را کاهش دهد. این اثر با کاهش فعالیت مسیر NF-κB و کاهش بیان COX-2 و تولید برخی پروستاگلاندین‌های التهابی همراه بوده است.^[۳] مرور سیستماتیک منتشرشده در سال ۲۰۲۵ نیز کاهش سیتوکین‌های التهابی، به‌ویژه در شرایطی که سلول‌های ایمنی بیش‌ازحد تحریک شده‌اند، گزارش کرده است.^[۱]

شواهد انسانی نیز امیدوارکننده‌اند. در یک مرور سیستماتیک از کارآزمایی‌های بالینی تصادفی، در بیشتر مطالعات مصرف بروملین به‌تنهایی یا همراه با ترکیبات دیگر با کاهش برخی شاخص‌های التهابی همراه بود؛ اگرچه به دلیل تفاوت در جمعیت مورد مطالعه، دوز و مدت مصرف، نتایج همه مطالعات کاملاً یکسان نبوده است.^[۲] بنابراین، شواهد موجود از پتانسیل ضدالتهابی بروملین در انسان حمایت می‌کنند، هرچند برای مشخص‌شدن دوز و کاربرد بالینی بهینه، مطالعات استانداردتر مورد نیاز است.

بروملین و تعدیل عملکرد سیستم ایمنی

بروملین را می‌توان بیشتر یک تعدیل‌کننده سیستم ایمنی (immunomodulator) دانست تا صرفاً یک «تقویت‌کننده ایمنی». مطالعات نشان داده‌اند که این آنزیم قادر است بر عملکرد لنفوسیت‌های T و B و برخی مولکول‌های سطح سلول‌های ایمنی تأثیر بگذارد.

در یک کارآزمایی تصادفی کنترل‌شده با دارونما در انسان، مصرف خوراکی بروملین باعث تغییر معنی‌دار الگوی اینترفرون گاما (IFN-γ) و تغییراتی در برخی سیتوکین‌های مرتبط با پاسخ لنفوسیتی شد؛ یافته‌ای که از اثر بروملین بر بخش اختصاصی سیستم ایمنی حمایت می‌کند.^[۴] مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نیز تأثیر آن بر پاسخ سلول‌های T و پاسخ آنتی‌بادی وابسته به سلول‌های B را نشان داده‌اند.^[۵]

پتانسیل ضدویروسی بروملین

علاوه بر تنظیم التهاب، یافته‌های پیش‌بالینی احتمال وجود اثر مستقیم ضدویروسی را نیز مطرح کرده‌اند. یکی از مطالعات مهم در زمینه SARS-CoV-2 نشان داد که تیمار سلول‌ها با بروملین می‌تواند پروتئین Spike ویروس و همچنین پروتئین‌های میزبان ACE2 و TMPRSS2 را تحت تأثیر قرار دهد؛ مولکول‌هایی که در اتصال و ورود SARS-CoV-2 به سلول نقش دارند. در همان مطالعه، میزان عفونت سلول‌های VeroE6 پس از تیمار با بروملین به‌طور معنی‌داری کاهش یافت.^[۶]

این یافته از نظر مکانیسمی بسیار جالب است، زیرا نشان می‌دهد فعالیت پروتئولیتیک بروملین ممکن است علاوه بر تعدیل پاسخ التهابی میزبان، بر برخی پروتئین‌های لازم برای ورود ویروس نیز اثر بگذارد. با این حال، باید تأکید کرد که این شواهد عمدتاً آزمایشگاهی هستند و هنوز به معنی اثبات اثر درمانی یا پیشگیری‌کننده بروملین در برابر عفونت‌های ویروسی در انسان نیستند.

جمع‌بندی

بر اساس شواهد موجود، بروملین یکی از ترکیبات طبیعی جالب برای حمایت از تعادل پاسخ ایمنی محسوب می‌شود. توانایی آن در کاهش برخی سیتوکین‌ها و مسیرهای التهابی، همراه با اثرات تعدیل‌کننده بر سلول‌های ایمنی، پشتوانه علمی قابل‌توجهی دارد. از سوی دیگر، مشاهده اثرات ضدویروسی در مدل‌های آزمایشگاهی، به‌ویژه علیه SARS-CoV-2، چشم‌انداز دیگری برای این آنزیم ایجاد کرده است.

در مجموع، می‌توان گفت بروملین از طریق کنترل التهاب بیش‌ازحد و تعدیل عملکرد سیستم ایمنی، و احتمالاً از طریق برخی مکانیسم‌های مستقیم ضدویروسی، پتانسیل مثبتی برای حمایت از دفاع ایمنی بدن دارد. با این حال، بروملین نباید جایگزین واکسیناسیون، داروهای ضدویروس یا درمان پزشکی عفونت‌ها در نظر گرفته شود و برای اثبات قطعی اثرات ضدویروسی آن در انسان به کارآزمایی‌های بالینی بیشتری نیاز است.

آخرین به‌روزرسانی علمی: ۶ شهریور ۱۴۰۵

منابع علمی

1. ۱
   Nobre TA, et al. Bromelain as a natural anti-inflammatory drug: a systematic review. Natural Product Research. 2025;39(5):1258-1271. doi:10.1080/14786419.2024.2342553. PubMed
2. ۲
   Pereira IC, et al. Bromelain supplementation and inflammatory markers: A systematic review of clinical trials. Clinical Nutrition ESPEN. 2023;55:116-127. doi:10.1016/j.clnesp.2023.02.028. PubMed
3. ۳
   Huang JR, Wu CC, Hou RCW, Jeng KC. Bromelain inhibits lipopolysaccharide-induced cytokine production in human THP-1 monocytes via the removal of CD14. Immunological Investigations. 2008;37(4):263-277. doi:10.1080/08820130802083622. PubMed
4. ۴
   Müller S, März R, Schmolz M, et al. Placebo-controlled randomized clinical trial on the immunomodulating activities of low- and high-dose bromelain after oral administration. Phytotherapy Research. 2013;27(2):199-204. doi:10.1002/ptr.4678. PubMed
5. ۵
   Engwerda CR, Andrew D, Ladhams A, Mynott TL. Bromelain modulates T cell and B cell immune responses in vitro and in vivo. Cellular Immunology. 2001;210(1):66-75. doi:10.1006/cimm.2001.1807. PubMed
6. ۶
   Sagar S, Rathinavel AK, Lutz WE, et al. Bromelain inhibits SARS-CoV-2 infection via targeting ACE-2, TMPRSS2, and spike protein. Clinical and Translational Medicine. 2021;11(2):e281. doi:10.1002/ctm2.281. PubMed
7. ۷
   National Center for Complementary and Integrative Health. Bromelain: Usefulness and Safety. Last updated November 2024. NCCIH